In-Mind blog

De verborgen technieken achter verslavende apps en webshops

• geschreven door Sofia Diaz Villamil

Je hebt misschien op het nieuws gezien dat de Europese Commissie een onderzoek is gestart naar de bekende online winkel Shein (Commission Launches Investigation into Shein under the Digital Services Act, 2026). Een van de doelen is om te bekijken of het platform zo ontworpen is dat het verslavend is voor gebruikers, en dus mogelijk het wettelijke kader van de EU voor online diensten (ook gekend als Digital Services Act) schendt.

Het idee dat een online platform verslavend kan zijn, hoor je vaak als het gaat over sociale media en videogames. Maar we zien gelijkaardige trends steeds vaker opduiken bij andere diensten, zoals streamingplatformen en webshops. Dit komt door mechanismen zoals onmiddellijke bevrediging, variabele beloning, gewoontevorming, ononderbroken gebruik en personalisatie. Hieronder leggen we uit hoe die werken en hoe je ze kunt herkennen bij webshops zoals Shein.

Onmiddellijke bevrediging

Het gebruik van een online platform gaat vaak samen met het direct krijgen van goed gevoel (Chan et al., 2015). Deze onmiddellijke bevrediging komt doordat je hersenen dopamine vrijgeven, een stof die belangrijk is voor motivatie, plezier, leren en het vormen van gewoontes (Clark & Zack, 2023). Omdat mensen gedrag dat dopamine oplevert sneller herhalen, zullen ze het platform steeds meer gebruiken, wat kan leiden tot een vicieuze cirkel van verslavingsachtig gedrag.

Bij een webshop zie je dit bijvoorbeeld wanneer je meteen na het openen van de site producten ziet met grote kortingen of populaire items die je ook op sociale media tegenkomt. Deze zaken triggeren je dopaminesysteem, wat ervoor zorgt dat je steeds meer geneigd ben om de app te openen om dit goed gevoel na te jagen. 

Variabele beloning

Niet alleen het hebben van een positieve ervaring is belangrijk, maar ook hoe voorspelbaar deze is. Dopamine wordt sterker geactiveerd wanneer beloningen onvoorspelbaar zijn, ook wel een variabele beloningsratio genoemd (Clark & Zack, 2023). Denk aan onverwachte promotiecodes of plots aangekondigde “flash sales” die je nieuwsgierig maken en aanzetten om vaker terug te komen of langer te blijven scrollen.

Gewoontes

Zoals eerder gezegd speelt dopamine een rol bij het vormen van gewoontes, omdat we gedrag dat een goed gevoel geeft vaker herhalen (Bayer et al., 2022). Onderzoek toont dat het gebruik van sociale media deels gestuurd wordt door gewoontevorming (Allcott et al., 2022), en waarschijnlijk geldt dat ook voor andere digitale platformen. Zelfs wanneer mensen beseffen dat ze te veel tijd spenderen, blijkt het moeilijk om hun gedrag aan te passen omdat gewoontes automatisch worden (Bayer et al., 2022). 

Een webshop kan hierop inspelen door bijvoorbeeld elke dag nieuwe deals te tonen. Na een tijdje ga je automatisch kijken, zelfs wanneer er geen speciale aanbiedingen meer zijn.

Ononderbroken gebruik

Zodra je op een platform zit, proberen bedrijven je zo lang mogelijk daar te houden. Dat doen ze door de ervaring zo eenvoudig mogelijk te maken en afleidingen weg te nemen. Een bekend voorbeeld is oneindig scrollen, waarbij er continu nieuwe inhoud verschijnt zodat je zonder pauze kunt blijven kijken. Dit stimuleert gedachteloos gebruik, waardoor je bijna ongemerkt lange tijd blijft scrollen (Herder & Moerland, 2024) en speelt in op verminderde zelfcontrole die samenhangt met gewoontegedrag (Allcott et al., 2022). Dit zie je bijvoorbeeld op apps van webshops zoals Shein, waar je oneindig naar beneden kunt scrollen en er steeds nieuwe producten blijven verschijnen. 

Personalisatie

Een andere manier om je aandacht vast te houden is door content of producten te tonen die aansluiten bij jouw interesses. Dankzij algoritmes wordt het steeds makkelijker om aanbevelingen te personaliseren (Qiao et al., 2024). Zo kan een webshop je eerdere aankopen analyseren en vergelijkbare producten voorstellen die je waarschijnlijk aantrekkelijk vindt.

Conclusie

De uitkomst van het onderzoek van de Europese Commissie moeten we nog afwachten, maar één ding is duidelijk: digitale platformen gebruiken verschillende slimme technieken om onze aandacht vast te houden en ons vaker te laten terugkomen. Dat betekent niet dat elke prettige online ervaring meteen problematisch is of dat elk gebruik een verslaving vormt. Toch loont het om bewust stil te staan bij hoe en waarom je een platform gebruikt. Vraag jezelf af of je keuzes echt passen bij wat jij belangrijk vindt, of vooral bij wat een bedrijf wil bereiken. Door kritisch en bewust te blijven, houd je zelf de controle over je online gedrag.

Referentie lijst 

Allcott, H., Gentzkow, M., & Song, L. (2022). Digital Addiction. American Economic Review, 112(7), 2424–2463. https://doi.org/10.1257/aer.20210867

Bayer, J. B., Anderson, I. A., & Tokunaga, R. S. (2022). Building and breaking social media habits. Current Opinion in Psychology, 45, 101303. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101303

Chan, T. K. H., Cheung, C. M. K., Lee, Z. W. Y., & Neben, T. (2015). Why Do I Keep Checking My Facebook? The Role of Urge in the Excessive Use of Social Networking Sites. 2015 48th Hawaii International Conference on System Sciences, 314–323. https://doi.org/10.1109/HICSS.2015.45

Clark, L., & Zack, M. (2023). Engineered highs: Reward variability and frequency as potential prerequisites of behavioural addiction. Addictive Behaviors, 140, 107626. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2023.107626

Commission launches investigation into Shein under the Digital Services Act. (2026, February 17). European Commission. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_420

Herder, E., & Moerland, P. (2024). Defeat the feed: Evaluating interface designs to support users in managing their social media use. Proceedings of the 35th ACM Conference on Hypertext and Social Media, HT ’24, 178–184. https://doi.org/10.1145/3648188.3675148

Qiao, R., Liu, C., & Xu, J. (2024). Making algorithmic app use a virtuous cycle: Influence of user gratification and fatigue on algorithmic app dependence. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 775. https://doi.org/10.1057/s41599-024-03221-z